Việc nuôi nấng trẻ chập chững biết đi trong thế kỷ 21 đặt ra một thách thức to lớn với các bậc cha mẹ. Đó là khi một loạt các cửa thức ăn nhanh xuất hiện và gia tăng nhanh chóng. Những trò giải trí ít vận động như xem TV và các trò chơi điện tử trên máy tính gia tăng cũng được xem là bất lợi. Ngoài ra, ảnh hưởng của truyền thông đại chúng, áp lực của bạn bè cùng chơi và sự phát triển độc lập của bé đã cho phép bé tự chọn một số thức ăn yêu thích cho mình.
Tổng cộng lượng calo, chất béo và chất béo bão hòa ăn vào gia tăng nhanh chóng trong những năm gần đây. Đó là lý do vì sao chế độ ăn uống là nguyên nhân chủ yếu gây ra bệnh béo phì ở trẻ. Hãy gọi cho chúng tôi để được tư cách để đối phó với những thách thức này.
Câu hỏi 1. Về phương diện lâm sàng, ta miêu tả về trẻ chập chững biết đi khỏe mạnh là như thế nào?
Trả lời: Về phương diện lâm sàng, chúng ta có thể đánh giá trẻ chập chững biết đi có khỏe mạnh hay không thông qua một số đánh giá về thể chất, xúc cảm, quan hệ xã hội, tâm lý, sự khỏe mạnh về tinh thần và trí tuệ của bé.
Theo dõi đều đặn cân nặng và chiều cao là rất quan trọng để xác định mẫu hình tăng trưởng. Việc này thường được thực hiện qua việc sử dụng biểu đồ tăng trưởng.
Điều quan trọng cần lưu ý là giai đoạn phát triển của trẻ chập chững biết đi hay trẻ chưa đến tuổi đi học có thể trải qua giai đoạn chững lại, giai đoạn mà trẻ không lớn nhanh như chúng ta mong đợi. Điều này không có nghĩa là trẻ không lớn. Đây là nét đặc trưng của sự phát triển cho nhóm tuổi này. Miễn là trẻ không bị bệnh và có thể biểu lộ trí thông minh, cảm xúc và tiến triển tâm lý như thế là chấp nhận được.
Câu hỏi 2. Những khó khăn về dinh dưỡng trong việc nuôi nấng trẻ chập chững biết đi ngày nay là gì?
Trả lời: Thế hệ ngày nay có thể nhìn thấy sự gia tăng các cửa hàng tiện lợi, thức ăn nhanh và dễ dàng tiếp cận các loại quà vặt ngon, không đắt tiền nhưng không đầy đủ dinh dưỡng. Bên cạnh đó còn có những thách thức khác sau đây:
• Những trò chơi ít vận động cuốn hút trẻ có vẻ ngày càng trầm trọng hơn, ví dụ như chơi trò chơi trên máy tính hay trò chơi điện tử tại các tiệm internet.
• Số lượng các bà mẹ đi làm cũng gia tăng, điều này bất lợi cho việc chăm sóc trẻ một cách toàn diện.
• Tác động và ảnh hưởng của phương tiện truyền thông đại chúng, áp lực của bạn bè chơi cùng là điều không được phép xem thường.
• Ngày nay, ngày càng nhiều trẻ được tự quyết định chọn loại thức ăn mà bé thích.
Câu hỏi 3. Tại sao chất béo được xem là thủ phạm chính gây ra thừa cân và béo phì?
Trả lời: Nhiều người đánh đồng việc ăn chất béo với việc gây ra béo phì bởi vì chất béo dễ dàng tích tụ trong cơ thể. Nhưng chất béo không phải là lý do duy nhất khiến người ta thừa cân. Một số chất dinh dưỡng khác dùng nhiều mà không kèm theo chế độ vận động thích hợp cũng dẫn đến việc tăng trọng lượng. Các nhân tố khác bao gồm cả thực phẩm không dinh dưỡng, nếp sống ít vận động, bệnh lý như rối loạn chuyển hóa nội tiết và di truyền cũng có thể là nguyên nhân gián tiếp hay trực tiếp làm tăng cân.
Câu hỏi 4. Có phải cho bé ăn thực phẩm giàu chất béo, như khoai tây chiên, kem và bánh là hoàn toàn sai? Còn cho trẻ gầy ốm ăn thức ăn này thì sao?
Trả lời: Không thể nào cấm trẻ chập chững biết đi ăn các loại thực phẩm này, vì chúng là một phần trong thức ăn mà bé ham thích.
Những loại thức ăn này chứa “ calo rỗng”, nghĩa là chúng chứa chủ yếu là chất béo và hydrat-carbon mà không có các chất đạm, vitamin và khoáng chất thích hợp. Bản chất thức ăn đó không có hại, nhưng số lượng và số lần ăn nhiều và thường xuyên mới là có hại. Những thức ăn vặt này khiến trẻ cảm thấy không còn ngon miệng và từ chối bữa ăn chính với nhiều dưỡng chất hơn. Chính vì thế, vai trò của cha mẹ là phải điều chỉnh lượng thức ăn và tần suất bữa ăn để tránh lạm dụng các loại thức ăn vặt.
Mặt khác, bạn nên biết trẻ gầy không đồng nghĩa là trẻ không mạnh khỏe. Miễn là trọng lượng nằm trong tỷ lệ cân nặng được khuyến nghị phù hợp với lứa tuổi của bé thì đó không phải là tình trạng đáng báo động. Người ta khuyến nghị nên tăng lượng tiêu thụ thức ăn toàn diện cho bé hơn là chỉ cung cấp chất béo để tăng cân. Nếu bé kén ăn, nên chọn quà vặt có lợi sức khỏe giữa những bữa ăn để tăng lượng calo dung nạp cho bé. Hay cách khác, bạn có thể hướng cho bé vài hoạt động nhẹ hay thể dục điều độ để tăng sự thèm ăn của trẻ. Dù cho chất béo là nguồn cung cấp calo tốt, chúng ta không nên dựa vào nó để tăng cân nặng cho bé. Tốt nhất là tập cho bé thói quen ăn uống khỏe mạnh từ nhỏ bằng cách chọn lựa những thực phẩm đa dạng, lành mạnh và ngon miệng trong ngày.
Câu hỏi 5. Có những thông tin báo động về một loại axít béo dạng trans. Vậy chúng là gì? Chúng có hại không?
Trả lời: Axít béo dạng trans (Trans-fatty acid hay trans fat) là kết quả của quá trình hydro hóa, chuyển hóa dầu thực vật thành margarine. Nó cũng làm margarine giữ được lâu hơn.
Chúng được cho là nguyên nhân làm tăng cholesterol có hại (LDL) và giảm cholesterol có lợi (HDL). Axit béo trans cũng cản trở khả năng chuyển hóa chất béo tốt của các tế bào trong cơ thể, do đó nó có thể gây hại đến cấu trúc của não.
Tốt nhất là nên ăn ít các loại thức ăn có chứa axit béo đó như bánh rán, khoai tây chiên, bánh ngọt, và bánh kẹo.
Câu hỏi 6. Ở tuổi nào thì ta nên cho trẻ chập chững biết đi tập thể dục? Bài tập thể dục nào phù hợp với các bé?
Trả lời: Với trẻ chập chững biết đi và tuổi nhi đồng, tập thể dục theo lịch cố định không phù hợp với các em. Tốt nhất là cho các em tập những bài tập hấp dẫn dưới hình thức trò chơi và nên được kết hợp với các hoạt động sinh hoạt hàng ngày.
Một ví dụ hay về những hoạt động đó là cả cha mẹ và trẻ có thể dạo bộ trong công viên, đi bơi, đạp xe.v.v…Thậm chí chơi trò trốn tìm và chạy vòng quanh cũng được khuyến khích.
Câu hỏi 7. Thức ăn nhanh ngày nay rất phổ biến. Có thức ăn nhanh nào tốt hơn mà bác sĩ có thể đề xuất không?
Trả lời: Vài loại thức ăn nhanh như xà lách dầu giấm, sinh tố và bánh táo/xoài được coi là nguồn dinh dưỡng tốt. Miễn là chúng được dùng điều độ và không bị lạm dụng hay được cho ăn một lượng ít với những thức ăn dinh dưỡng đã hấp thu trước đó, thì được phép dùng.
Tuy nhiên, có vài loại đồ ăn và thức uống nên thận trọng như nước ngọt, vốn có lượng đường cao. Nếu chúng ta có thể ngăn cho bé không dùng loại thức uống đó ngay từ đầu thì tốt hơn. Loại thực phẩm này có thể gây nghiện và tạo thành thói quen. Chúng ta phải tạo thói quen ăn uống lành mạnh từ khi trẻ còn rất nhỏ.
Câu hỏi 8. Ngoài ra còn những mẹo nào khác có thể giảm thiểu vấn đề cân nặng cho trẻ chập chững biết đi?
Trả lời: Giai đoạn bé mới sinh, cha mẹ được khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ. Đến giai đoạn ăn dặm thì việc chọn thời điểm thích hợp và lượng thức ăn bổ sung phù hợp là điều bắt buộc tuân theo. Bạn nên cho phép trẻ ăn có chừng mực lượng thực phẩm có calo rỗng; theo dõi những thức ăn vặt có thể làm cản trở bữa ăn chính của trẻ; kiên quyết không dùng thức ăn làm phần thưởng cho trẻ. Giảm bớt những hoạt động ít vận động như xem ti vi và chơi game, hơn nữa, khuyến khích trẻ tập thể dục. Dự trữ nhiều thức ăn vặt giàu dinh dưỡng hơn. Bên cạnh đó, hãy làm gương cho trẻ chập chững biết đi bởi chúng học hỏi những gì chúng thực sự nhìn thấy từ người thân.
Câu hỏi 9. Cha mẹ được hướng dẫn như thế nào để giúp họ nuôi trẻ chập chững biết đi tốt hơn?
Trả lời: Tốt nhất là hướng dẫn cho họ thấy rằng việc nuôi con khỏe mạnh là chuyện có thể thực hiện trong tầm tay. Việc làm gương cho con trẻ sẽ thúc đẩy thói quen ăn uống lành mạnh của trẻ. Bạn nên tập cho trẻ những thói quen tốt để trẻ tự ghi nhớ từ lúc còn bé. Ngoài ra, những thực phẩm không đắt tiền mà giàu dinh dưỡng nên là tiêu chuẩn trong thực đơn của mẹ. Cung cấp đúng loại và đủ lượng thực phẩm kết hợp với vận động, sự khuyến khích và cổ vũ của cha mẹ, chắc chắn sẽ là nền tảng cho một tương lai khỏe mạnh của bé.